Liczba osób zabitych w wyniku wypadków komunikacyjnych z roku na rok maleje. Nie zmienia to jednak faktu, że każdego roku na polskich drogach ginie kilka tysięcy osób, a jeszcze większej doznaje poważnych urazów, które często wpływają na całe przyszłe życie. Wypadki drogowe są zatem bardzo poważnym problemem. W poniższym artykule przyjrzymy się zjawisku wypadków ze skutkiem śmiertelnym w aspekcie uprawnień osób pokrzywdzonych przestępstwem. Zapraszam do lektury.
Wypadek ze skutkiem śmiertelnym
Mówiąc o wypadku ze skutkiem śmiertelnym można mieć na myśli wiele różnych zdarzeń. O takim wypadku będziemy mówić zarówno wtedy, gdy śmierć poniesie osoba kierująca pojazdem, pasażer w samochodzie lub też osoba postronna, która w momencie wypadku nie znajdowała się w pojeździe mechanicznym. Spowodowanie wypadu komunikacyjnego stypizowane zostało w art. 177 § 1 k.k. Przepis ten wskazuje dokładnie na spowodowanie wypadku komunikacyjnego w efekcie naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu, które to naruszenie może mieć również charakter nieumyślny. Dodatkowo, aby zdarzenie zostało zakwalifikowane z art. 177 § 1 k.k., inna osoba niż sprawca musi odnieść obrażenia ciała. Jeżeli następstwem wypadku komunikacyjnego jest śmierć człowieka, będziemy mieć wówczas do czynienia z czynem z art. 177 § 2 k.k., który przewiduje surowsze zagrożenie karą – od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. W niektórych jednak przypadkach zachowanie sprawcy może zostać zakwalifikowane z art. 173 § 1 k.k., a zatem jako sprowadzenie katastrofy w ruchu lądowym. Warunkiem jest jednak zagrożenie dla zdrowia lub życia wielu osób lub mieniu w wielkich rozmiarach. Niezależnie jednak od kwalifikacji prawnej czynu, jeżeli pokrzywdzony przestępstwem w wyniku zdarzenia poniósł śmierć, wówczas jego rodzinie przysługują konkretne uprawnienia.
Śmierć człowieka a status pokrzywdzonego
Definicja pokrzywdzonego została określona w art. 49 § 1 k.p.k. Pokrzywdzonym jest zatem osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo. Należy jednak zastanowić się, co w sytuacji, w której pokrzywdzony w wyniku zdarzenia poniósł śmierć. W takim wypadku aktualizuje się treść przepisu art. 52 § 1 k.p.k., zgodnie z którym w razie śmierci pokrzywdzonego prawa, które by mu przysługiwały, mogą wykonywać osoby najbliższe lub osoby pozostające na jego utrzymaniu, a w wypadku ich braku lub nieujawnienia – prokurator, działając z urzędu. W rezultacie prawa zmarłego pokrzywdzonego będą mogły być wykonywane przez członków najbliższej rodziny np. rodziców, małżonka lub dzieci.
Czy osoba najbliższa to jedynie członkowie rodziny?
Na gruncie prawa karnego, pod pojęciem osoby najbliższej nie rozumiemy jedynie członków rodziny. Zgodnie bowiem z definicją z art. 115 § 11 k.k. osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Oznacza to, że nawet jeżeli dana osoba nie pozostawała ze zmarłym w formalnym związku, ale pozostawała z nim we wspólnym pożyciu, może w procesie karnym wykonywać prawa pokrzywdzonego. Dodatkowo, w zależności od sytuacji faktycznej, rodzina zmarłego może zostać samoistnie uznana za osoby pokrzywdzone przestępstwem, niezależnie od wykonywania praw zmarłego pokrzywdzonego. Układ procesowy zależy jednak od specyfiki konkretnej sprawy.
Uprawnienia osób pokrzywdzonych w wyniku wypadku ze skutkiem śmiertelnym
Pokrzywdzony lub osoba wykonująca jego prawa, może w procesie przed sądem wejść w rolę oskarżyciela posiłkowego, co umożliwia aktywne branie udziału w postępowaniu. Warto pamiętać, że oświadczenie o występowaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego musi zostać złożone przed otwarciem przewodu sądowego. Oskarżyciel posiłkowy może brać udział we wszystkich czynnościach postępowania, składać wnioski dowodowe, przesłuchiwać świadków, a w razie niekorzystnego dla siebie wyroku również wnieść środki odwoławcze. Co jednak najważniejsze, osoby najbliższe zmarłemu mogą domagać się orzeczenia obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Jeżeli obowiązek naprawienia szkody jest utrudniony, co zapewne będzie mieć miejsce w przypadku śmierci pokrzywdzonego, wówczas możliwe jest orzeczenie nawiązki w wysokości do 200 000 zł. Warunkiem jest jednak to, aby sytuacja osób najbliższych pokrzywdzonego ulegała znacznemu pogorszeniu, co będzie mieć miejsce, zwłaszcza, gdy bliscy byli na utrzymaniu zmarłego.
Roszczenia cywilne osób najbliższych
Zasadzając obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienie, sąd karny zasadniczo stosuje przepisy prawa cywilnego. Należy jednak pamiętać, że jeżeli zasądzona w postępowaniu karnym kwota nie zaspokaja naszych roszczeń w całości, możliwe jest wystąpienie na drogę postępowania cywilnego. Ważna jest również okoliczność czy osoby najbliższe otrzymały stosowne świadczenie z tytułu ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej sprawcy zdarzenia. Oczywiście sam fakt otrzymania odszkodowania lub zadośćuczynienia od ubezpieczyciela nie przekreśla możliwości dochodzenia dodatkowych roszczeń przed sądem. Postępowanie cywilne może mieć jednak zasadnicze znaczenie, gdy ostatecznie nie dojdzie do wydania wyroku skazującego wobec sprawcy. Taka sytuacja również może mieć miejsce, co jednocześnie ponownie nie przekreśla możliwości dochodzenia roszczeń cywilnych. Wówczas w procesie cywilnym nadal jednak muszą zostać wykazane wszystkie przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, ze szczególnym uwzględnieniem związku przyczynowo-skutkowego zdarzenia i szkody. Dodatkowo należy podkreślić, że w postępowaniu karnym sąd nie stosuje przepisów o rencie. W sytuacji śmierci pokrzywdzonego będzie to art. 446 § 2 k.c., który w zależności od sytuacji faktycznej również może być źródłem dodatkowych uprawnień osób najbliższych pokrzywdzonego.
Reprezentacja osób pokrzywdzonych – pomoc adwokata
Śmierć w wyniku wypadku komunikacyjnego to z pewnością wielka tragedia, która na długie lata dotyka rodzinę zmarłego. Warto jednak pamiętać o swoich prawach i dochodzić ich zarówno przed sądem, jak i przed ubezpieczycielem sprawcy. Oczywiście perspektywa długiego procesu dla rodziny zmarłego może być przytłaczająca. Z tego powodu dobrym wyborem jest skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który przeanalizuje sytuację faktyczną, a wraz z nią możliwe uprawnienia osób najbliższych. W razie jakichkolwiek pytań w tym zakresie pozostaję do Państwa dyspozycji.
