Błąd medyczny to nie tylko dramat pacjenta i jego bliskich, ale również kwestia odpowiedzialności lekarza i personelu medycznego za zdarzenie. W wielu sytuacjach błąd medyczny może okazać się zawiniony, a zatem, może nieść za sobą realne konsekwencje dla sprawcy czynu. Pojawia się jednak pytanie: jak w takiej sytuacji pacjent lub jego rodzina mogą dochodzić swoich praw? W poniższym artykule postaram się Państwu przybliżyć aspekty postępowania karnego związane z odpowiedzialnością za błąd medyczny.
Czym jest błąd medyczny?
Błędy w czasie podejmowanego leczenia określane są w różnymi terminami: błąd medyczny, błąd lekarski, błąd w sztuce lekarskiej. Chociaż doktryna prawa akcentuje subtelne różnice między tymi pojęciami, to jednak wykazują one między sobą wiele cech wspólnych. Przede wszystkim, ogólnie ujmując, błąd medyczny rozumiemy jako działanie lub zaniechanie działania przez osobę wykonującą zawód medyczny, które jest sprzeczne z aktualną wiedzą medyczną, a które prowadzi lub może prowadzić do uszczerbku na zdrowiu pacjenta. Błąd medyczny może dotyczyć również różnych etapów leczenia – od diagnozy, przez terapię i leczenie farmakologiczne, aż po sam zabieg lub operację i opiekę pooperacyjną. Zdarza się również, że błędem medycznym będzie już samo niewłaściwe rozpoznanie choroby. Odpowiedzialność za błąd mogą, w zależności od sytuacji faktycznej, ponosić zarówno lekarze, jak i pielęgniarki, ratownicy medyczni lub pozostały personel szpitala.
Błąd medyczny, błąd lekarski i błąd w sztuce lekarskiej
Choć pojęcia „błąd medyczny”, „błąd lekarski” i „błąd w sztuce lekarskiej” bywają stosowane zamiennie, w języku prawnym i medycznym mają one odmienne znaczenia. Błąd medyczny to ogólne pojęcie obejmujące wszelkie uchybienia popełnione przez osoby wykonujące zawód medyczny. Natomiast błąd w sztuce lekarskiej odnosi się konkretnie do działania niezgodnego z aktualną wiedzą i zasadami wykonywania zawodu – czyli tzw. sztuki medycznej. Może to być np. zastosowanie przestarzałej metody leczenia lub nieprzestrzeganie obowiązujących procedur. Błąd lekarski zaś to błąd przypisany konkretnie lekarzowi – nie pielęgniarce czy ratownikowi – i najczęściej utożsamiany jest właśnie z błędem w sztuce lekarskiej. W praktyce rozróżnienie tych pojęć ma znaczenie m.in. przy określaniu odpowiedzialności sprawcy oraz przy analizie sprawy przez biegłych. Sądy przy orzekaniu uwzględniają również, czy doszło do winy umyślnej, czy nieumyślnej, co wpływa na wymiar ewentualnej kary. Zrozumienie tych różnic pomaga lepiej przygotować się do postępowania karnego i ocenić, z jakiego rodzaju naruszeniem mamy do czynienia. Dla osoby poszkodowanej kluczowe jest odpowiednie zakwalifikowanie zdarzenia i zebranie dowodów potwierdzających nieprawidłowość działania personelu medycznego.
Postępowanie karne w sprawie o błąd medyczny
W przypadku błędów medycznych bardzo ważna jest inicjatywa samego pokrzywdzonego pacjenta lub w przypadku jego śmierci – rodziny. Początkiem postępowania karnego w przypadku błędów medycznych jest bowiem złożenie zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa na Policji lub we właściwej jednostce prokuratury. Błąd medyczny nie jest samodzielnym czynem zabronionym, co znaczy, że takie zdarzenie medyczne może zostać w różny sposób zakwalifikowane prawnie. Wszystko zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Kwalifikacja prawna może zostać oparta na art. 160 k.k., a zatem czynu narażenia człowieka na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub też na art. 156 § 1 k.k. albo 157 § 1 k.k., czyli spowodowanie ciężkiego lub średniego uszczerbku na zdrowiu. W najcięższych przypadkach, a zatem śmierci pacjenta, kwalifikacja prawna czynu może zostać oparta na art. 155 k.k., a zatem nieumyślnego spowodowania śmierci. W postępowaniu karnym związanym z błędem medycznym najistotniejszym dowodem jest z reguły opinia biegłego, która przesądza o tym, czy postępowanie lekarza lub personelu medycznego było prawidłowe, czy też nie.
Błąd medyczny – uprawnienia pokrzywdzonego
W postępowaniu karnym związanym z błędem medycznym szczególnie istotne jest wykazanie aktywności przez pokrzywdzonego. W sytuacjach, gdy pacjent w wyniku błędu poniósł śmierć, uprawnienia pokrzywdzonego mogą być wykonywane przez jego osoby najbliższe, przez które poza najbliższą rodziną rozumiemy również osoby pozostające ze zmarłym we wspólnym pożyciu. W postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzony ma status strony, natomiast w postępowaniu przed sądem niezbędne jest przed otwarciem przewodu sądowego złożenie oświadczenia o występowaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Oskarżyciel posiłkowy dysponuje bowiem bardzo szerokimi uprawnieniami procesowymi. Kluczowe jest jednak złożenie w toku postępowania wniosku o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody lub obowiązku zapłaty zadośćuczynienia za krzywdę. Jeżeli wniosek taki zostanie złożony, to Sąd w przypadku skazania sprawcy ma obowiązek wydania odpowiedniego orzeczenia w tym zakresie. Co jednak najważniejsze, wniosek taki może być złożony przez pokrzywdzonego lub jego bliskich, nawet gdy osoby te nie występują w charakterze oskarżyciela posiłkowego.
Błąd medyczny – pomoc adwokata
Postępowania karne dotyczące błędów medycznych są z reguły bardzo skomplikowane. Kluczowym aspektem jest analiza sporządzonej opinii biegłego oraz ewentualne wnoszenie zarzutów do tejże opinii. Zarzuty i zadanie dodatkowych pytań biegłemu, również w razie jego przesłuchania na rozprawie, mogą mieć bardzo istotne znaczenie dla odpowiedzialności sprawcy. Należy również pamiętać, że nawet jeśli świadczenie zasądzone w postępowaniu karnym nie pokrywa w całości poniesionych szkód lub doznanej krzywdy, to możliwe jest dochodzenie pozostałej kwoty w postępowaniu cywilnym. Jeżeli masz jakiekolwiek pytania związane z kwestią błędów medycznych, zapraszam do kontaktu z moją kancelarią.
