Zielony żabot przy adwokackiej todze najczęściej kojarzy się z rolą obrońcy oskarżonego. I chociaż reprezentacja oskarżonych w postępowaniu karnym to ważny aspekt działalności większości adwokatów, to nie można zapominać, że również osoba pokrzywdzona przestępstwem ma prawo do korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. W poniższym artykule postaram się przybliżyć Państwu najważniejsze informacje dotyczące reprezentacji pokrzywdzonego w postępowaniu karnym.
Kto jest pokrzywdzonym?
Definicja pokrzywdzonego została zawarta w art. 49 Kodeksu postępowania karnego. Najprościej rzecz ujmując, pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub osoba prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo. Dodatkowo pokrzywdzonym mogą być również jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym odrębne przepisy przyznają zdolność prawna, a zatem tzw. „ułomne osoby prawne”. Warto zatem zapamiętać, że pokrzywdzonym może być również spółka handlowa, fundacja, stowarzyszenie, a nawet spółdzielnia mieszkaniowa. Nie zawsze jednak osoba zgłaszająca popełnienie przestępstwa zostanie uznana za pokrzywdzonego, gdyż rozstrzygające znaczenie ma okoliczność, przeciwko jakiemu dobru prawnemu skierowany jest dany czyn zabroniony. Zgodnie bowiem z przytoczoną na wstępie definicją, niezbędne jest naruszenie konkretnego dobra prawnego pokrzywdzonego.
Reprezentacja pokrzywdzonego w postępowaniu przygotowawczym.
Reprezentacja pokrzywdzonego w postępowaniu karnym może zacząć się jeszcze przed wszczęciem postępowania przygotowawczego. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby adwokat sporządził w imieniu pokrzywdzonego formalne zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa lub też towarzyszył mu jako pełnomocnik podczas ustnego zawiadomienia organów ścigania. Pełnomocnik może być również obecny przy przesłuchaniu pokrzywdzonego, dbając przy tym o poszanowanie jego praw. Warto w tym miejscu wspomnieć, że w postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzonemu przysługuje status strony. Pokrzywdzony może dzięki temu uczestniczyć w czynnościach postępowania, mieć dostęp do akt sprawy oraz składać wnioski dowodowe. Oczywiście najważniejszym uprawnieniem pokrzywdzonego na tym etapie postępowania jest możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania. W pewnych sytuacjach może zaktualizować się uprawnienie pokrzywdzonego do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia.
Pokrzywdzony a oskarżyciel posiłkowy
Chociaż często w przestrzeni publicznej termin pokrzywdzonego używany jest obok oskarżyciela posiłkowego, to jednak na gruncie prawa różnica między tymi dwoma podmiotami jest zasadnicza. Wynika to z faktu, że w postępowaniu sądowym, które inicjowane jest wniesieniem aktem oskarżenia, pokrzywdzony nie występuje automatycznie jako strona. Dopiero, gdy pokrzywdzony złoży na piśmie lub do protokołu oświadczenie o występowaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego,uzyskuje status strony procesu. Oświadczenie takie musi być jednak złożone do momentu otwarcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. Otwarcie przewodu sądowego następuje w momencie przedstawienia zarzutów oskarżenia. Termin ten jest bardzo ważny, ponieważ nie podlega przywróceniu. Jeżeli oświadczenie nie zostanie złożone na czas, wówczas pokrzywdzony nie będzie mógł występować w procesie jako strona. Warto również pamiętać, że oświadczenie składane w formie pisemnej musi zostać podpisane, opatrzone datą oraz wysłane listem poleconym do siedziby sądu lub złożone w takiej samej formie na dzienniku podawczym. Wysłanie mailu lub nawet skanu pisma przy pomocy zwykłej poczty elektronicznej nie wypełnia wymagań kodeksu.
Reprezentacja oskarżyciela posiłkowego w postępowaniu sądowym
Wejście w rolę oskarżyciela posiłkowego może być dla pokrzywdzonego kluczowe. Jako oskarżyciel posiłkowy może on bowiem składać wnioski dowodowe oraz zadawać pytania świadkom oraz biegłym sądowym. Ma on również możliwość składania zażaleń na postanowienia zapadające w toku postępowania. Oczywiście w tych wszystkich czynnościach może wyręczyć oskarżyciela posiłkowego jego pełnomocnik. Warto również w toku postępowania przed sądem złożyć stosowny wniosek o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej pokrzywdzonemu.
Możliwości zaskarżenia wyroku
Najistotniejszym uprawnieniem oskarżyciela posiłkowego jest możliwość złożenia apelacji od niekorzystnego dla niego wyroku sądu I instancji. Może to dotyczyć sytuacji, w której wydany został wyrok uniewinniający, warunkowo umarzający postępowanie, jak również, gdy sprawca co prawda został skazany, ale wymiar kary jest w naszym odczuciu nieadekwatny. Apelacja może zostać również złożona, gdy obowiązek naprawienia szkody albo nawiązka czy zadośćuczynienie zostały orzeczone w zbyt niskiej naszym zdaniem wysokości. Jeżeli pokrzywdzony nie wcieli się w rolę oskarżyciela posiłkowego, wówczas ma możliwość zaskarżenia jedynie wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne wydanego na posiedzeniu.
Reprezentacja pokrzywdzonego w postępowaniu karnym.
Realizacja uprawnień procesowych przez pokrzywdzonego jest bardzo ważna. Wiele prawdy jest w słowach, że ten tylko może spać spokojnie, kto walczy o swoje prawa. Czynny udział pokrzywdzonego w postępowaniu, zwłaszcza w roli oskarżyciela posiłkowego, może przyczynić się do wydania sprawiedliwego wyroku. Jeżeli jako pokrzywdzony szukasz profesjonalnej pomocy prawnej lub też masz jakiekolwiek pytania związane z prawem, serdecznie zapraszam do kontaktu.
