W styczniu 2025 r. została wydana decyzja Wojewody Mazowieckiego o nr 5/SPEC/2025 ustalająca lokalizację inwestycji w zakresie Centralnego Portu Komunikacyjnego. To przełomowy krok na drodze faktycznej realizacji planów CPK w Polsce. Inwestycja ta jednak nie we wszystkich ludziach wzbudza entuzjazm. Mowa tutaj przede wszystkim o mieszkańcach obszarów, które zostały przeznaczone pod CPK i wobec których w efekcie prowadzone będą działania wywłaszczeniowe. Wielu z nich zadaje sobie obecnie pytania o ich sytuację prawną, o przyszłość ich rodzin oraz możliwości uzyskania odszkodowania. Sytuacja i uprawnienia osób wywłaszczonych pod CPK to jednak skomplikowany temat. Zapraszam do lektury.
Sytuacja i uprawnienia osób wywłaszczanych – konsekwencje wydania decyzji lokalizacyjnej
Chociaż wydanie decyzji przez Wojewodę Mazowieckiego otwiera drogę do uzyskania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, to jednak do samego ustalenia wysokości odszkodowania wywłaszczeniowego i jego wypłaty jeszcze daleko. Decyzja lokalizacyjna musi najpierw uzyskać przymiot ostateczności, a żeby było to możliwe, niezbędne jest rozpoznanie ewentualnych odwołań i wydanie decyzji przez organ II instancji – Ministra Rozwoju i Technologii. Już w tym momencie wiemy o co najmniej kilku uprawnionych podmiotach, które złożyły odwołanie od decyzji Wojewody Mazowieckiego. W tym momencie Minister musi przeanalizować treść przedmiotowych odwołań i wydać stosowną decyzją, którą może również uchylić decyzję lokalizacyjną i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Niemniej, nie można tracić czujności i już w tym momencie należy zadbać o właściwe zabezpieczenie swoich interesów. W jaki zatem sposób kształtują się sytuacja i uprawnienia osób wywłaszczanych pod CPK?
Przepisy specustawy dotyczące wywłaszczeń
Pomimo, że instytucja wywłaszczenia jest obecna w polskim porządku prawnym od bardzo dawna, to jednak każda specustawa wprowadza swoje własne regulacje co do trybu postępowania wywłaszczeniowego. W przypadku ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunikacyjnym kwestia odszkodowań za wywłaszczenie uregulowana została w art. 58 i następnych. Kluczowy jest fakt, że zgodnie z art. 58 ustawy każde wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem odpowiadającym wartości wywłaszczanych praw. W ramach odszkodowania możliwe jest również przyznanie nieruchomości zamiennej, jednak wyłącznie za wyraźną zgodą samego wywłaszczanego. W momencie, w którym decyzja lokalizacyjna nabierze cech ostateczności, do właścicieli wywłaszczanych nieruchomości zostaną wysłane zawiadomienia, o których mowa w art. 46 ustawy o CPK. Tak naprawdę to od tego momentu rozpoczyna się sama procedura związana z wypłatą odszkodowania. W odpowiedzi na to wezwanie właściciel może albo wezwać Spółkę Celową CPK do przedstawienia oferty nieruchomości zamiennych lub też do rozpoczęcia negocjacji dotyczących wysokości odszkodowania. Dalszy przebieg procesu odszkodowawczego uzależniony jest od wielu czynników, a wszelkie warianty regulują przepisy specustawy. Po stronie właścicieli nieruchomości podlegających wywłaszczeniu pod CPK kluczowe jest jednak okazanie aktywnej postawy w celu ochrony swoich praw związanych z odszkodowaniem.
Wywłaszczenia a procedura dobrowolnego nabycia
W przestrzeni publicznej pojawiły się również informacje, że wydanie decyzji lokalizacyjnej przez Wojewodę Mazowieckiego przekreśla możliwość skorzystania z Programu Dobrowolnych Nabyć. Oczywiście informacja ta zawiera w sobie wiele nieprawdy, gdyż osoby, które do tej pory zgłosiły swoją chęć skorzystania z Programu, nadal będą mogły dobrowolnie zbyć swoją nieruchomość na rzecz Spółki Celowej. Program Dobrowolnych Nabyć stanie się bezprzedmiotowy dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji lokalizacyjnej. Zatem osoby, które zgłosiły się do Programu Dobrowolnych Nabyć nie muszą się martwić, że do dobrowolnego nabycia nie dojdzie. Natomiast i w tym przypadku niezbędne jest zachowanie wyjątkowej czujności. Zgłoszenie chęci przystąpienia do Programu nie oznacza zobowiązania do zbycia nieruchomości. Program jest dobrowolny, a zatem jeżeli nie doszło jeszcze do zbycia nieruchomości przez podpisanie aktu notarialnego, każdy może się z niego wycofać. Jeżeli ktokolwiek nie jest pewien warunków stawianych przez Spółkę CPK, zawsze możliwe jest również skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.
Sytuacja i uprawnienia osób wywłaszczanych pod CPK – o czym należy pamiętać?
W toku procedury odszkodowawczej kluczowe będzie ustalenie wysokości odszkodowania. Zgodnie z ustawą wycena musi opierać się na przygotowanym w tym celu operacie szacunkowym. Operat taki przygotowywany jest oczywiście przez uprawnionego biegłego rzeczoznawcę. Niemniej i w toku tej procedury należy zachować wysoką czujność. Terminy na zgłaszanie ewentualnych uwag co do prowadzonego postępowania są bowiem bardzo krótkie. To samo tyczy się wniosków dowodowych związanych z ewentualnym podważaniem ustaleń i wyceny biegłego. Również w razie skorzystania z opcji nieruchomości zamiennej bardzo ważna jest proaktywna postawa właściciela, gdyż kluczowe jest dokładne sprawdzenie stanu prawnego oferowanej przez CPK nieruchomości.
Sytuacja i uprawnienia osób wywłaszczanych pod CPK – podsumowanie
Lektura specustawy o CPK może rodzić we właścicielach wywłaszczanych nieruchomości wiele obaw. Procedura wydaje się skomplikowana, a dochodzenie swoich praw trudne. Nie można jednak zniechęcać się pierwszym wrażeniem, ale należy zawsze odważnie bronić swoich praw. W końcu dla wielu osób wywłaszczenie oznacza bezpowrotne pożegnanie się z dotychczasowym miejscem życia, którego zbudowanie wymagało niejednokrotnie olbrzymich wysiłków oraz wyrzeczeń. Warto jednak pamiętać, że w toku postępowania każdy właściciel ma prawo korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika – adwokata lub radcy prawnego – który zajmie się prawidłowym zabezpieczeniem praw swojego klienta. W razie jakichkolwiek pytań związanych z procedurą wywłaszczeń pod CPK lub też w innych sprawach, serdecznie zapraszam do kontaktu z moją kancelarią.
